Wat ziekteverzuim ons als organisatie heeft geleerd

In de praktijk staat ziekte zelden op zichzelf. Achter cijfers schuilt bijna altijd een verhaal: veranderende contexten, motivatie, werkorganisatie of een tijdelijke mismatch tussen verwachtingen en realiteit. Net daarom zegt het globale ziekteverzuim vaak meer over een organisatie dan over individuele medewerkers.

Die vaststelling zien we niet alleen zelf. In Europa geeft ongeveer één op drie werknemers aan dat werk een negatieve impact heeft op hun mentale gezondheid. Werkgerelateerde stress en psychosociale risico’s worden bovendien steeds vaker in verband gebracht met afwezigheid en langdurige uitval (1, 2). Dat onderstreept waarom ziekteverzuim vandaag minder een louter medisch verhaal is en steeds vaker een organisatievraagstuk wordt.

Wat daarbij opvalt, is dat langdurige afwezigheid een disproportioneel grote impact heeft op teams. Niet alleen operationeel, maar ook menselijk. Taken worden herverdeeld, collega’s nemen extra verantwoordelijkheid op en de druk verschuift binnen het team. Op korte termijn wordt dat vaak opgevangen door goodwill. Op langere termijn ontstaat het risico dat net daardoor nieuwe spanningen of bijkomende uitval ontstaan.

Ook in de bredere markt zien we die evolutie. Kort ziekteverzuim blijft in veel sectoren relatief stabiel, terwijl langdurige afwezigheid blijft toenemen en ondertussen een recordniveau bereikt heeft (3). Dat bevestigt wat we zelf ervaren: de uitdaging zit vandaag minder in occasionele afwezigheid, maar vooral in het langdurig wegvallen van capaciteit en kennis. Dat maakt langdurige ziekte fundamenteel anders dan kort verzuim. Het gaat niet alleen over afwezigheid, maar over het wegvallen van continuïteit.

Tegen die bredere marktevolutie in hebben we ook kritisch naar onze eigen organisatie gekeken. Over de voorbije drie jaar zagen we een duidelijke daling in het aantal ziekte uren en ziektedagen. Zonder hierbij een direct causaal verband te kunnen aantonen, merken wij wel dat de manier waarop we werk organiseren weldegelijk onze teams beïnvloedt.

We merkten dat duidelijkheid in rollen en verwachtingen verschil maakt. Dat tijdig bijsturen belangrijker is dan achteraf corrigeren. En dat tijdelijke pieken beter opgevangen worden wanneer ze expliciet benoemd worden in plaats van stilzwijgend te laten doorlopen.

Wat daarbij opviel: meer controle creëert zelden meer veerkracht. Wat wel helpt, is voorspelbaarheid via maandelijkse one to one gesprekken en het tijdig signaleren wanneer druk structureel wordt.

Organisaties zoeken bij langdurige afwezigheid vaak naar tijdelijke oplossingen: intern schuiven met rollen, projecten uitstellen of wachten tot iemand terugkeert. Dat is begrijpelijk, maar creëert tegelijk onzekerheid. Teams blijven in een overgangssituatie werken zonder duidelijk perspectief. In omgevingen waar werkdruk en tijdsdruk al hoog liggen, wat volgens de European Working Conditions Survey 2021 bij ongeveer 44 procent van de werknemers regelmatig voorkomt (1), vergroot dat het risico op bijkomende uitval.

Net daar kan een projectconsultant een rol spelen. Niet als vervanging van de persoon die uitvalt, maar als tijdelijke stabilisator van de werking en als welzijnsbuffer voor het team. Een externe consultant brengt capaciteit zonder interne druk te verhogen, zorgt ervoor dat projecten blijven lopen en geeft teams de ruimte om zich te focussen op hun kerntaken. Voor de organisatie betekent dit continuïteit, voor het team vaak ook ademruimte.

Een projectconsultant neemt geen vaste plaats in binnen de organisatiecultuur, maar ondersteunt tijdelijk. Die duidelijkheid voorkomt spanningen en maakt het mogelijk om de focus te houden waar die hoort: op herstel en duurzame terugkeer van de medewerker die uitvalt.

Wat we als organisatie vooral geleerd hebben, is dat ziekteverzuim zelden verdwijnt door meer controle. Organisaties die vooruitgang boeken, investeren eerder in duidelijkheid, dialoog en voorspelbaarheid.

In onze ervaring zien we dat organisaties die ziekteverzuim benaderen als een signaal in plaats van een probleem, sneller tot duurzame oplossingen komen. Ze proberen niet alles intern op te lossen, maar durven tijdelijk externe ondersteuning inschakelen om de balans te bewaren. Dat voorkomt dat één langdurige afwezigheid een kettingreactie veroorzaakt.

Uiteindelijk gaat ziekteverzuim niet alleen over afwezigheid. Het gaat over hoe organisaties omgaan met onzekerheid, verantwoordelijkheid en continuïteit. En net daar ligt vaak de grootste hefboom voor verbetering.

Bronnenlijst

1. Eurofound. (2021). European Working Conditions Survey 2021: Working conditions and sustainable work. Publications Office of the European Union. https://www.eurofound.europa.eu

2. European Agency for Safety and Health at Work. (2022). Psychosocial risks and stress at work. EU-OSHA. https://osha.europa.eu

3. Securex. (2024). Absenteïsme in België: Jaarlijks verzuimrapport 2024. Securex.